جشنواره توت پنجشیر روز شنبه، ۱۳ سرطان ۱۴۰۵ خورشیدی، از سوی نهاد آزادی با حضور جمعی از فرهنگیان، فعالان مدنی، شخصیت‌های سیاسی، استادان دانشگاه و شهروندان افغانستان در شهر مونیخ آلمان برگزار شد. این برنامه، نخستین برگزاری جشنواره توت پنجشیر در تبعید بود و با استقبال ده‌ها تن از شهروندان کشور از آلمان و دیگر کشورهای اروپایی همراه گردید.

جشنواره توت پنجشیر یکی از سنت‌های ارزشمند فرهنگی مردم پنجشیر است که حدود پانزده سال پیش با حضور شخصیت‌های فرهنگی خراسان‌افغانستان در روستای منجهور بازارک پنجشیر برگزار شد. زنده‌یاد استاد کتال نژند، نویسنده، فرهنگی و بنیان‌گذار بنیاد فرهنگی کتال نژند، از چهره‌های اثرگذار و بنیان‌گذاران این جشنواره بود؛ شخصیتی که همواره برای پاسداری از فرهنگ بومی، زبان فارسی‌دری، کتاب‌خوانی و هویت فرهنگی مردم تلاش کرد.

سخنرانان برنامه، برگزاری جشنواره توت پنجشیر در تبعید را گامی مهم برای زنده نگه‌داشتن سنت‌های فرهنگی افغانستان دانستند. مولانا عبدالرحمان کبیری، استان‌دار پیشین پنجشیر، از نخستین سخنرانان برنامه بود. او ضمن خوش‌آمدگویی به مهمانان، از خاطرات برگزاری جشنواره‌های توت در پنجشیر یاد کرد و تأکید نمود که این فرهنگ باارزش باید حفظ شود تا در حافظه نسل‌های آینده باقی بماند.

مولانا شعیب صیقل، رییس پیشین مساجد وزارت آموزش و پرورش، در سخنان خود به معرفی انواع میوه توت و رسم‌های مروج جمع‌آوری آن در پنجشیر پرداخت. او گفت که توت تنها یک میوه نیست، بلکه روند جمع‌آوری، توت‌چینی، خشک‌کردن، آسیاب و استفاده از آن بخشی از یک فرهنگ شیرین و ریشه‌دار است. به گفته او، خوردن توت و چهارمغز در زمستان‌ها، کنار صندلی، هنگام اختلاط، شاهنامه‌خوانی و مثنوی‌خوانی، بخشی از ذوق و مهمان‌نوازی مردم پنجشیر را نشان می‌دهد.

مبارز راشدی، وزیر پیشین مبارزه با مواد مخدر، نیز در این برنامه سخنرانی کرد و ادامه چنین جشنواره‌هایی را زمینه‌ساز همگرایی، شناخت بیشتر و پیوند فرهنگی میان شهروندان کشور در مهاجرت دانست. او سنت جشنواره توت پنجشیر را در کنار شاهنامه‌خوانی و مثنوی‌خوانی ستایش کرد و گفت مردمی که با آموزه‌های شاهنامه و مثنوی پرورش می‌یابند، همواره روحیه آزادگی و ایستادگی خواهند داشت.

آزیتا نظیمی، فعال حقوق بشر، در سخنان خود ضمن پاسداشت سنت‌های پسندیده کشور، بر نقش زنان در جامعه و ضرورت حمایت از آنان تأکید کرد. او از شرکت‌کنندگان خواست که در هیچ برهه‌ای زنان را نادیده نگیرند و افزود که امروز بیش از هر زمان دیگر نیاز است مردان در کنار زنان و دختران بایستند و از دادخواهی و مبارزات آنان حمایت کنند.

دکتر عبدالبشیر فکرت، استاد دانشگاه، جشنواره توت پنجشیر را فرصتی خوب برای گفت‌وگو، شناخت و معرفی فرهنگ دانست. او تأکید کرد که باید با بهانه‌های فرهنگی مختلف، زمینه گفت‌وگو میان نخبگان و فرهنگیان فراهم شود؛ زیرا چنین برنامه‌هایی نه تنها خاطره فرهنگی را زنده نگه می‌دارند، بلکه امکان همفکری و پیوند میان نسل‌ها را نیز تقویت می‌کنند.

احمدشاه فرید، مسوول نهاد آزادی و از برگزارکنندگان برنامه، در پایان از شرکت‌کنندگان جشنواره قدردانی کرد. او گفت که جشنواره توت در سال‌های گذشته به شکل منظم در پنجشیر برگزار می‌شد، اما پس از سقوط نظام پیشین و روی کار آمدن طالبان، این سنت فرهنگی مانند بسیاری از مناسبت‌های دیگر متوقف شد. به گفته او، برگزاری این جشنواره در مونیخ پیامی روشن دارد: برنامه‌های فرهنگی مردم ما نباید خاموش و فراموش شوند.

آقای فرید افزود که از این پس جشنواره توت پنجشیر قرار است همه‌ساله در تبعید برگزار شود. در این برنامه، از چند تن از فعالان مدنی و حقوق بشری، کنشگران فرهنگی و ورزش‌کاران از سوی ستاد برگزاری جشنواره توت پنجشیر و نهاد آزادی با اهدای تقدیرنامه قدردانی شد.

برگزاری جشنواره توت پنجشیر در مونیخ، ادامه راه فرهنگی زنده‌یاد کتال نژند است؛ راهی که بر بنیاد پاسداری از سنت، زبان، کتاب، گفت‌وگو و هویت شکل گرفته بود. این جشنواره نشان داد که فرهنگ، حتی در تبعید، می‌تواند مردم را دور هم جمع کند، خاطره‌ها را زنده سازد و نسل‌های دور از وطن را با ریشه‌های خویش پیوند دهد.