پنجشیر سرزمینی است که در کنار طبیعت باشکوه، حافظه ادبی و فرهنگی پرباری نیز دارد. کتال نژند با درک همین جایگاه، تلاش کرد چهره‌های سخن، شعر و فرهنگ این خطه را از فراموشی بیرون آورد و به نسل امروز معرفی کند.

کتاب «سخن و سخنسرایان پنجشیر» یکی از مهم‌ترین نمونه‌های این تلاش است. این اثر تنها گردآوری نام‌ها و نوشته‌ها نیست، بلکه کوششی برای ثبت بخشی از تاریخ فرهنگی پنجشیر و نشان دادن سهم این ولایت در زبان و ادب فارسی‌دری به شمار می‌رود.

اهمیت کار کتال نژند در این بود که او به فرهنگ محلی نگاه محدود نداشت. او فرهنگ پنجشیر را بخشی از پیکره بزرگ فرهنگ افغانستان و حوزه زبان فارسی‌دری می‌دید و می‌کوشید پیوند میان تجربه‌های محلی و هویت ملی را روشن سازد.

معرفی سخنسرایان، در نگاه او، نوعی پاسداری از حافظه جمعی بود. هر شاعر و نویسنده‌ای که از دل یک جامعه برخاسته است، نشانی از دردها، امیدها، باورها و زیبایی‌های همان جامعه را با خود حمل می‌کند؛ و ثبت نام آنان یعنی حفظ بخشی از روح مردم.

امروز بازخوانی این کار فرهنگی می‌تواند برای پژوهشگران جوان راهگشا باشد. کتال نژند نشان داد که اگر اهل قلم به تاریخ فرهنگی زادگاه خود توجه کنند، می‌توانند از دل روایت‌های پراکنده، تصویری منسجم و ماندگار از هویت فرهنگی یک سرزمین بسازند.

کتاب‌هایی از این دست برای جامعه نقش آینه را دارند. وقتی مردم می‌بینند که شاعران، نویسندگان و سخنوران منطقه‌شان ثبت و معرفی شده‌اند، احساس می‌کنند تاریخ فرهنگی‌شان ارزشمند است و شایسته توجه جدی می‌باشد.

اهمیت دیگر این کار در آن است که پژوهش محلی را تقویت می‌کند. بسیاری از منابع ملی از دل همین تلاش‌های محلی ساخته می‌شوند؛ زیرا هر منطقه بخشی از پازل بزرگ فرهنگ کشور است. کتال نژند با پرداختن به پنجشیر، در حقیقت به غنای تاریخ ادبی افغانستان کمک کرد.

امروز بنیاد فرهنگی کتال نژند می‌تواند این مسیر را با برنامه‌های تکمیلی ادامه دهد: معرفی چهره‌های کمتر شناخته‌شده، گفت‌وگو با خانواده‌های اهل قلم، گردآوری نسخه‌های خطی و چاپ نشده، و تهیه پرونده‌های پژوهشی درباره تاریخ ادبی پنجشیر. چنین کاری بهترین ادامه برای پروژه‌ای است که او آغاز کرد.