استادان دانشگاه، جوانان و دوستداران فرهنگ و ادب گرد هم آیند و از مردی یاد کنند که عمر خود را وقف کتاب، آگاهی، هویت و فرهنگ مردم افغانستان، به‌ویژه پنجشیر، کرد.

این برنامه که با محوریت «کتاب‌داری و پاس‌داری از ارزش‌های هویتی و فرهنگی» برگزار شد، تنها یک محفل یادبود نبود؛ بلکه تجدید پیمانی با اندیشه‌ای بود که باور داشت توسعه هر جامعه از مسیر کتاب، مطالعه، فرهنگ و آگاهی می‌گذرد.

کتال نژند؛ مردی که کتاب را رسالت خود ساخت

زنده‌یاد کتال نژند در سال ۱۳۳۸ خورشیدی در روستای عبدالله‌خیل ولسوالی دره ولایت پنجشیر دیده به جهان گشود. او از همان سال‌های کودکی با عشق به دانش، پشتکار و روحیه پژوهشگری شناخته می‌شد.

اگرچه زندگی او با دشواری‌های فراوان آموزشی و اقتصادی همراه بود، اما هیچ‌گاه از مسیر فراگیری باز نایستاد. پس از پایان تحصیلات نظامی و سال‌ها خدمت در پولیس، مسیر زندگی خود را تغییر داد و تمام توان و تجربه خویش را در خدمت فرهنگ، کتاب و آگاهی جامعه قرار داد.

این تغییر، نقطه عطف زندگی او بود؛ تغییری که از یک افسر مسئول، شخصیتی فرهنگی، پژوهشگر، نویسنده، کتاب‌دار و نهادساز ساخت.

کتابخانه؛ قلب تپنده فعالیت‌های فرهنگی

کتال نژند باور داشت که کتابخانه تنها محل نگهداری کتاب نیست؛ بلکه خانه اندیشه، گفت‌وگو و بیداری جامعه است.

او با تأسیس انتشارات خیام و حمایت از چاپ آثار نویسندگان و پژوهشگران، سهم بزرگی در رشد نشر کتاب در افغانستان ایفا کرد. کتابخانه و دفتر فرهنگی او سال‌ها محل گردهمایی نویسندگان، شاعران، پژوهشگران، استادان، فعالان مدنی و جوانان بود؛ جایی که اندیشه، فرهنگ و عدالت در کنار هم معنا پیدا می‌کرد.

او همچنین هزاران جلد کتاب را به مکاتب، کتابخانه‌ها و مؤسسات تحصیلات عالی پنجشیر اهدا کرد و فرهنگ اهدای کتاب را به یک حرکت اجتماعی تبدیل نمود.

پاس‌داری از هویت فرهنگی و زبان فارسی دری

یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های شخصیت کتال نژند، احساس مسئولیت عمیق او نسبت به هویت تاریخی و فرهنگی مردم افغانستان بود.

او سال‌ها برای معرفی تاریخ، ادبیات و شخصیت‌های فرهنگی پنجشیر تلاش کرد و آثار ارزشمندی چون «سخن و سخن‌سرایان پنجشیر» را تدوین نمود. این اثر امروز یکی از منابع مهم در شناخت شاعران و میراث ادبی پنجشیر به شمار می‌رود.

در کنار پژوهش‌های تاریخی و ادبی، او از مدافعان جدی زبان فارسی دری، فرهنگ مطالعه، عدالت اجتماعی و حفظ میراث فرهنگی بود و همواره نسل جوان را به مطالعه، تحقیق و شناخت ریشه‌های فرهنگی خود تشویق می‌کرد.

نهادسازی برای آینده

میراث کتال نژند تنها در کتاب‌ها خلاصه نمی‌شود.

او در ایجاد و تقویت نهادهای فرهنگی، انجمن‌های ادبی، کتابخانه‌ها و حرکت‌های فرهنگی نقش مؤثر داشت. همکاری در تأسیس انجمن‌های فرهنگی، فرهنگستان پنجشیر، بنیادهای فرهنگی و برنامه‌های شاهنامه‌خوانی و مثنوی‌خوانی تنها بخشی از خدمات ماندگار اوست.

حتی در خارج از پنجشیر نیز نقش او در شکل‌گیری حرکت‌های فرهنگی، از جمله بیداری فرهنگی جوانان فراجغان، نمونه‌ای از نگاه ملی و فراتر از جغرافیای او به فرهنگ و هویت بود.

نخستین سالیاد؛ تجلیل از یک اندیشه

در نخستین سالیاد زنده‌یاد کتال نژند، سخنرانان از ابعاد مختلف شخصیت علمی، فرهنگی و اخلاقی او سخن گفتند.

آنان تأکید کردند که جامعه امروز بیش از هر زمان دیگر به الگوهایی نیاز دارد که باور داشته باشند کتاب می‌تواند مسیر آینده یک ملت را تغییر دهد. در این مراسم، از خدمات چند دهه‌ای او در عرصه کتاب‌داری، نشر، پژوهش، نهادسازی فرهنگی و پاس‌داری از هویت ملی و فرهنگی افغانستان تجلیل شد.

همچنین سخنرانان بر ادامه راه او، گسترش فرهنگ مطالعه، حمایت از نویسندگان و تقویت کتابخانه‌ها به عنوان مهم‌ترین وظیفه نسل امروز تأکید کردند.

مسئولیت نسل امروز

درگذشت کتال نژند پایان یک زندگی بود، اما پایان یک راه نیست.

اندیشه او همچنان در میان صدها کتاب، شاگرد، نویسنده، پژوهشگر و نهادی که در شکل‌گیری آن‌ها سهم داشت، زنده است.

امروز مسئولیت ما تنها یاد کردن از نام او نیست؛ بلکه ادامه دادن راهی است که بر پایه آگاهی، کتاب، فرهنگ، عدالت و پاس‌داری از هویت فرهنگی بنا شده است.

بنیاد فرهنگی کتال نژند با برگزاری این سالیاد، بار دیگر بر تعهد خود نسبت به ترویج فرهنگ مطالعه، حمایت از پژوهش، حفظ زبان و ادبیات فارسی دری و پاس‌داری از ارزش‌های فرهنگی تأکید می‌کند.

سخن پایانی

کتال نژند نمونه‌ای از یک «فرهنگی مسئول» بود؛ انسانی که باور داشت ماندگارترین سرمایه هر جامعه، کتاب و آگاهی است. او نه‌تنها آثار فرهنگی ارزشمندی از خود بر جای گذاشت، بلکه نسلی از علاقه‌مندان فرهنگ و دانش را به مسئولیت اجتماعی، هویت‌خواهی و عشق به کتاب فراخواند.

یاد و خاطره این چهره فرهیخته، الهام‌بخش همه کسانی خواهد بود که آینده افغانستان را در پرتو دانش، فرهنگ و کتاب می‌بینند.

روحش شاد و یادش جاودان.